image
  • 27 40 1399
  • 62

مسیر ولیعصر (پل امیر بهادر)

صدای بلند مرگ‌باری در شب ۲ آذر ۱۳۰۵، سکوت سرد و خلوتیِ امیریه و پل امیر بهادر را در خود فرو کشید؛ صدا از چرخ‌های یکی از این اتول‌هایی بود که تازگی‌ها در خیابان‌ها برای خودشان می‌گشتند و به در و دیوار و مردم و اسب‌های درشکه می‌خوردند. اما این بار ماجرا دیگر بود؛ اتول فوردی که از سمت جنوب به سوی پل امیربهادر می‌آمد، به کالسکه‌ای که به سمت شمال امیریه می‌رفت خورده بود. اسب‌های درشکه در جا تلف شده بودند و کالسکه با ضرب به کف زمین خورده بود. مردم به سمت کالسکه و اتول رفتند که کالسکه‌چی را از زیر کالسکه بیرون بیاورند که چشمشان به مردی کوچک با سبیل‌هایی پرپشت خورد که روی زمین افتاده بود و خط سرخ‌رنگی از کنار سرش به میانه‌های خیابان می‌رفت. سوی مرد شتافتند و او را برگرداندند. مرد بیهوش بود و چیزی را به سینه می‌فشرد. انگار یک تار بود که لابه‌لای دستمالی پیچیده بود. ناگهان یکی از آن‌ها که بالای سر مرد بودند گفت: «یا خدا... این که درویش‌خان است!!!»

مردی که بر زمین افتاده بود، غلام‌حسین درویش‌خان بود؛ موسیقی‌دان سرشناس‌ آن دوران که خیلی‌ها با تصنیف «ز من نگارم» و «بهار دلکش» نامش را شنیده بودند. آن شب درویش‌خان در خانه یکی از دوستانش در خیابان امیریه بود و برای بازگشت به خانه کالسکه‌ای را کرایه کرده بود. کالسکه به جای آن که او را به خانه برساند، مرکب مرگش شد تا آهنگساز پرآوازه ایرانی، نخستین کسی باشد که در اثر برخورد با اتومبیل رخت از جهان بربست و بدین ترتیب جایی حوالی پل امیربهادر، همان جایی باشد که برای همیشه یادآور نخستین تصادف منجر به مرگ در کشور شود.

پیکر درویش‌خان را به بیمارستان نظمیه در شمال امیریه بردند، اما شدت تصادف به حدی بود که او پنج روز بعد درگذشت. درویش‌خان را که هنگام مرگ ۵۴ سال داشت، در گورستان ظهیرالدوله نزدیک قبر مراد و مشوقش، علی‌خان ظهیرالدوله به خاک سپردند. چند روز پس از آن تصادف سهمگین، کلنل علی‌نقی‌خان وزیری مراسمی برای یادبود درویش‌خان در مدرسه عالی موسیقی در مقابل کاخ مرمر ترتیب داد. در آن مراسم به جای عزاداری در سوگ درویش‌خان، آثارش را نواختند و از موسیقی گفتند.

درویش خان در سال ۱۲۵۱ شمسی در تهران زاده شد؛ نامش غلام‌حسین بود، اما پدرش او را درویش صدا می‌کرد. همین شاید موجب شد که بعد از تکمیل آموزش موسیقی نزد آقا حسینقلی فراهانی، به انجمن اخوت رفت و به همراه شاخص‌ترین موسیقی‌دانان آن زمان، گروه موسیقی تشکیل دادند. این گروه، نخستین کنسرت در تاریخ ایران را در باغ خانه ظهیرالدوله برگزار کردند. آن‌چه درویش‌خان را مشهور کرد، تصنیف‌سازی‌هایی بود که روی برخی سروده‌های وطنی و میهنی انجام داد. درویش‌خان و گروهش در دوران مشروطه بسیار فعال بودند و آثاری فراوان خلق کردند؛ آثاری که سبکی تازه در موسیقی ایرانی پدید آورد و با موسیقی سنتی و مجلسی رسمی و هم‌چنین موسیقی کوچه‌خیابان تفاوت زیادی داشت و از مردم و ملیت می‌گفت.

مسیرهای گردشگری، مسیر خیابان ولیعصر، پل امیر بهادر