image
  • 27 02 1399
  • 54

مسیر ولیعصر (مسجد فخریه)

حاج حسین‌ فخریه، یکی از صاحبان کوره‌های آجرپزی سمت نازی‌آباد بود که دکانی هم در بازارچه قوام الدوله در منطقه شاپور که امروزه خیابان وحدت اسلامی است داشت. خود او در محله منیریه زندگی می‌کرد. در سال ۱۳۰۸ شمسی، حاج حسین تصمیم گرفت تا مسجدی به نام خود در این منطقه وقف مردم کند. او یکی از زمین‌های امیریه را که سال‌ها پیش‌تر شخصا از نایب السلطنه کامران میرزا خریده بود، برای این مسجد در نظر گرفت. حاج حسین فخریه از استاد حسین لرزاده که آن زمان در کنار کنار لئون تادوسیان و استاد حسین بهزاد در حال ساخت گنبد زیبای کاخ مرمر بودند دعوت کرد تا این مسجد را طراحی کرده و بسازد. حسین لرزاده که آن سال‌ها، دیگر روزگار جوانی را پشت سر گذاشته بود و حال معمار سنتی اول تهران بود. جالب است بدانید که او هرگز بدون وضو آجری از مسجد را جابه جا نمی‌کرد و برای طراحی بناهای مذهبی هم پولی درخواست نمی‌کرد.

ساخت «مسجد فخریه» خیلی زود در همان زمین شروع شد. حاجی فخریه چند شرط برای ساخت این مسجد گذاشته بود؛ نخستین شرط این بود حتی یک آجر از کوره‌های آجرپزی خودش در این مسجد به کار گرفته نشود و آجرهای کوره‌های دیگر را نقد بخرند و در این‌جا استفاده کنند. او همچنین خواسته بود آسیبی به چارپایانی که این آجرها را از نازی‌آباد و پاسگاه نعمت‌آباد تا منیریه می‌آوردند نرسد و بیش‌تر از توانشان بار حمل نکنند؛ برای این منظور، او شرط کرده بود که برای هر خر ۷۰ آجر و برای اسب‌ها ۸۰ تا ۹۰ آجر بار کنند و روزی یک بار هم بیش تر از آن‌های برای بارکشی استفاده نکنند. اگر هم حیوانی آسیب می‌دید دیه آن را می‌پرداختند و با فرارسیدن زمان پایان کار ساختمان آن حیوانات را آزاد می‌کردند.

لرزاده، این مسجد را به شکل مساجد دوران قاجار طراحی کرد. در حیاط مسجد هفت محراب به رنگ آبی فیروزه‌ای و لاجوردی قرار دارد که با نام‌های ائمه اطهار مزین شده است. در داخل مسجد هم دوازده ستون سنگی با سرستون‌های حجاری‌دار تزیین شده است. کار ساخت این مسجد مدت چهار سال به طول انجامید و سرانجام در سال ۱۳۱۲ با خواندن خطبه مخصوص، مسجد وقف مردم محله منیریه شد. مسجد فخریه را برخی به اشتباه به خانم فخر الدوله منسوب می‌کنند. این بنای سرشار معنویت، یادگار یکی از اهالی تهران و یکی از شاهکارهای معماری مسجدساز درجه یک تهران یعنی استاد حسین لرزاده است و از پایگاه‌های مردم منطقه ۱۱ در اعتراضات دوران انقلاب!!

مسیرهای گردشگری، مسیر خیابان ولیعصر، مسجد فخریه