image
  • 27 06 1399
  • 58

مسیر ولیعصر (میدان ولیعصر)

اگر در مسیر تاریخی طولانی‌ترین خیابان تهران توانستید، تاریخ دقیق احداث میدان ولی‌عصر(عج) را پیدا کنید، بخشی مهم از پرسش‌های بی‌پاسخ تاریخ تهران را پاسخ داده‌اید. از تاریخ اجزای آن می‌شود حدس زد که این میدان بعد از جنگ جهانی دوم شکل گرفته است اما در هیچ جا این شکل‌گیری ثبت نشده است، یا دست‌کم در هیچ منبعی مکتوب نشده است. اجزای گفته‌شده خیلی پیش‌تر از خیابان ولی‌عصر(عج) در تهران وجود داشته‌اند: «بلوار کریم‌خان» و «بلوار کشاورز».

روزگاری مردی ایروانی به اسم عباس آقا که نزد محمدشاه قاجار جایگاهی رفیع داشت و به سمت صدارت عظمی رسیده بود، تصمیم گرفت تا آب رودخانه کرج را به تهران برساند. این رودخانه یکی از پرآب‌ترین رودهای اطراف تهران است که از کوه‌های البرز میانه سرچشمه می‌گیرد و بعد از گذر از کرج به سمت تهران می‌آمد. اما فاصله پایان این رود و شهر تهران ۵۱ کیلومتر بود. این عباس‌آقا که در تاریخ با نام «حاج میرزا آقاسی» شناخته شده است، دستور داد نهری به همین اندازه به سمت تهران حفر کنند و آب رودخانه را به سمت پای‌تخت هدایت کنند، اما کار این نهر به عمر شاه و صدارت حاج میرزا نرسید و در میانه کار رها شد.

بعد از آن‌ها محمدتقی‌خان امیرکبیر که مقرب ناصرالدین‌شاه بود، هم‌زمان با رسیدگی به امور مملکتی، دست به کار آباد کردن پایتخت هم شد و برای خود مستغلاتی نیز در تهران خرید. یکی از این مستغلات، روستایی در نزدیک تهران بود که در سه سالی که صدراعظم بود آن را آباد کرد و به همین احترام نام مالکش «امیرآباد» شد. یکی از کارهایی که امیرکبیر برای آبادی امیرآبادش کرد، به پایان بردن کار ناتمام حاج میرزا بود. محل رسیدن این نهر به امیرآباد به «آب کرج» معروف شد؛ آب کرج خیلی زود به عنوان تفریح‌گاه و تفرج‌گاه مردم پایتخت درآمد. این نهر بعدها گسترش پیدا کرد و از مسیری به سمت بهجت‌آباد که متعلق به بهجت‌خانم، تنها دختر میرزا یوسف مستوفی بود ادامه یافت.

روستای امیرآباد بعد از مرگ امیرکبیر به همسر و دخترانش رسید. یکی از دو دختر او یعنی همدم‌السلطنه که با ظل‌السلطان پسر بزرگ‌تر ناصرالدین‌شاه ازدواج کرده بود، بخش زیادی از امیرآباد را به پسر جلال‌الدوله واگذار کرد؛ از همان زمان بخش جنوبی امیرآباد که اتفاقا آب کرج در آن جاری بود، به نام «جلالیه» معروف شد. جلال‌الدوله که وصف نام بهجت خانم را شنیده بود با او ازدواج کرد؛ ازدواجی که زمین‌های امیرآباد و آب کرج و جلالیه را با یک واسطه که همین میدان ولی‌عصر(عج) امروزی است به هم متصل کرد. بهجت آباد را امروزه به اسم بلوار کریم‌خان می‌شناسیم.

جلالیه بعد از گسترش تهران سرنوشت جالبی پیدا کرد؛ در دوران پهلوی اول، این منطقه محل رژه نظامی شد. بخشی از قسمت جنوبی آن هم که متصل به دانشگاه تهران بود برای احداث دانشکده پزشکی انتخاب شد. جلالیه در زمان اشغال ایران توسط متفقین به عنوان پایگاه نظامی انگلیسی‌ها مورد استفاده قرار گرفت. در دهه چهل که تهران بزرگ‌تر می‌شد، جلالیه که بخشی از تهران شده بود را برای ساخت بوستانی خالی کردند. این پارک خیلی زود پا گرفت و آب کرج هم تبدیل به بلواری زیبا شد که در حاشیه آن ساختمان‌هایی مهم مثل بیمارستان‌های سامان و پارس و ساختمان کشاورزی ساخته شدند.

روزهایی که بلوار کشاورز و بلوار کریم‌خان ساخته می‌شدند، در بخشی از میدان میانی خیابان ولی‌عصر(عج) که درست در قلب تهران آن روزها قرار گرفته بود، یک سینما ساخته شد؛ سینما پولیدور که در سال ۱۳۴۵ افتتاح شد و امروزه آن را با نام سینما قدس می‌شناسیم.

میدان ولی‌عصر(عج) با وجود گسترش تهران و با وجود آن که نمی‌دانیم چه زمانی پا گرفته اما هنوز میدان اصلی تهران است؛ ایستاده در میانه طولانی‌ترین خیابان تهران.

مسیرهای گردشگری، مسیر خیابان ولیعصر، میدان ولیعصر