image
  • 27 13 1399
  • 53

مسیر ولیعصر (پله های ساعی)

در منابع تاریخی ذکر شده است که «میرزا یوسف مستوفی الممالک» در قحطی سال ۱۲۵۰ شمسی تصمیم گرفت که تپه‌های شمال تهران را صاف کند و در آن‌جا باغی بسازد. آن زمان رسم بود که اگر کسی زمینی را آباد می‌کرد آن زمین یا زمین‌ها دارایی خود او می‌شد. میرزا یوسف مستوفی هم از تهران کارگرانی فراوان به منطقه‌ای که بعدها یوسف‌آباد نام گرفت آورد. او دستور داد تا بعدازظهرها به هر کارگر یک نان با یک قران بدهند. بدین ترتیب این باغ‌ها ساخته شد، اما احداث آن تا پایان قحطی طول کشید و هزینه‌‌ای بسیار هم تراشید. اما وقتی نزدیکان به او اعتراض کردند که این کار هزینه‌ای سنگین دارد و این کارگران کاری نمی‌کنند، پاسخ داد مقصود من ساختن باغ نیست و می‌خواهم این مردم از گرسنگی نمیرند.

آن کارگران نانی برای خوردن یافتند و تهران صاحب محله‌ای شد که امروز یکی از محله‌های پرشور و مورد توجه در تهران است که به احترام آبادکننده آن به «یوسف‌آباد» شناخته می‌شود و هشت پله‌ای که یوسف‌آباد را به خیابان ولی‌عصر متصل می‌کند و این‌چنین سرنوشتش با طولانی‌ترین خیابان تهران گره خورده است؛ پله‌هایی که شکل‌گیری‌شان در مرز میان یوسف‌آباد و خیابان ولی‌عصر، آن‌ها را به بخشی از جذاب‌ترین نمادهای تهران تبدیل کرده است.

میرزا یوسف مستوفی الممالک، یکی از چهره‌های سیاسی مؤثر در تاریخ معاصر ایران و شهر تهران بود. جدا از سابقه صدراعظمی و وزارت خود و پسرش، او بخشی بزرگ از تهران را که وسعتش به نیمی از منطقه‌های ۱۱ و ۶ تهران امروز می‌رسد در تملک داشت. املاک مستوفی‌الممالک از شمال به ونک و از شرق به تپه‌های عباس‌آباد و از جنوب به روستای امیرآباد می‌رسید و شامل باغ کلاه فرنگی، باغ بالا، باغ اندرون و باغ بوستان می‌شد که از قنات‌های منطقه مانند قنات بزرگ، قنات تنگی و قنات قِلمان سیراب می‌شدند. معیر‌الممالک در کتابش چنین نوشته است که میرزا یوسف شخصا بر اداره باغ‌هایش نظارت داشت و درختان میوه باغ‌ها را با دستان خود کاشته بود. میرزا یوسف برای سهولت دسترسی از یوسف‌آباد شمالی به شهر، جاده‌ای ساخته بود که از گردشگاه‌های زیبای تهران به شمار می‌آمد.

پس از مرگ مستوفی، اراضی یوسف‌آباد تفکیک شدند و هم‌زمان با گسترش تهران اراضی آن هم میان کارمندان دولت تقسیم شد. از پی‌آمد این تقسیم، محله یوسف‌آباد ساخته شد و در باقی‌مانده باغ‌های مستوفی در زمینی به وسعت ۲۵۰۰ متر، «بوستان شفق» در سال ۱۳۴۸ احداث شد.

همان‌طور که گفته شد یوسف‌آباد روی تپه‌ای ساخته شده بود و زمینی دره‌مانند میان این تپه و تپه‌های عباس‌آباد وجود داشت که بخشی از آن در مسیر جاده پهلوی قرار گرفت. برای ساکنان محله یوسف‌آباد میسر نبود که برای دست‌رسی به جاده پهلوی (یا همان خیابان ولی‌عصر) هر روز مسیری طولانی را تا سر خیابان طی کنند؛ بنابر این شهرداری وقت تصمیم گرفت با احداث پله‌هایی، دسترسی دو خیابان را از این راه به هم تسهیل کند. البته همه پله‌ها هم‌زمان ساخته نشدند و با توجه به میزان شیب خیابان یوسف‌آباد همه هم شبیه به هم نبودند. نخستین پله که در ابتدای خیابان مسیر قراردارد به نسبت دیگر پله‌ها کوتاه‌تر است. مشهورترین و خاطره‌انگیزترین این پله‌ها، پله‌های سوم، چهارم و پنجم هستند. در سال‌های دهه هشتاد، پله‌های هشتم و هفتم با تصاویری از شاهنامه و داستان‌های مولانا آذین شدند. در سال‌های گذشته اخیر، شهرداری پله سوم را تخریب کرد و به جای آن آسانسور نصب کرد. پله‌ها در سال‌های اخیر در طرحی موسوم به بهارستان با نمادهایی از نوروز و بهار تزیین می‌شوند؛ از بین رفتن بخشی از تصویرگری‌ها و نمادهای شهری در سال 1397 اعتراض‌هایی فراوان برانگیخت.

پله‌های یوسف‌آباد، معروف‌ترین پله‌های شهری هستند؛ پله‌هایی که در مرز بین تاریخ میرزا یوسف مستوفی الممالک و بلندترین خیابان پایتخت قرار دارند.

مسیرهای گردشگری، مسیر خیابان ولیعصر، پله های ساعی، یوسف آباد